alternatifin populerlesmesi

aslında postmodern bir kavramdır. kullan-at tipi tüketim sisteminin bir parçası olan alternatifler gittikçe popülerleşerek sıradanlaşır.1960 ların hippileri arasında yaşanan cinsiyetin muğlaklaştırılması ve özgür seks kavramlarının zaman içerisinde popülerleşerek porno sektörünü doğurması ve bir endüsti haline gelmesi bunun örneğidir aslında. popülerleşen alternatif zaman içerisinde sıradanlaşark hayatımızın rutinleri arasına girer ve etkisini kaybeder.bir başka nıkta ise alternatifin hayatımız üzerindeki etkileridir. her alanda yeni alternatifler üretmek kısa zamanda ideoloji haline gelir. artık çözüm yolu olarak değil bir hayat tarzı olarak alternatifler yaratılır. bunun sonucu ise kapitalist düzene kurban giden yaratıcı fikirlerdir. örneğim marksizm kapitalizm e alternatif olark doğmuş bir düşünce sistemidir. ancak kapitalizm bu ideolojiyi popülerleştirerek içini boşaltmış ve anlamsız hale getirmiştir. günümüzde kendisini marksist olarak tanıtan kişilerin neyi savunduğunu bilmeden atıp tutması da bu yüzdendir.alternatif in popülerleşmesi süreci aslında edilgen bir süreçtir. yani belli bir kişi tarafından değil de kişiler tarafından gerçekleştirilir. alternatif olan bir olgu-örneğin rock müzik- önce var olanlara karşı bir şekilde ortaya çıkar. var olan toplumsal rahatsızlık yüzünden kısa sürede kendisine taraftar bulur. ve kaçınılmaz olarak popülerleşir. ancak bu noktadan sonra iki yol vardır: eğer bir endüstri haline gelip modalaştırılırsa sıradanlaşır. ya da sıradanlaşmaya karşı çıkarak yer altına iner. * günümüzde ise alternatifin popülerleşmesi bile popüler bir tartışmadır ve sıradanlaşmıştır. en belirgin özelliği kavramların içinin boşaltılmasıdır. bu yüzden herhangi bir alternatif teklifin eskisinden daha iyiye işaret etmek konusunda eksikleri vardır. "alternatif olan popülerleşmeden eskisinin yerini alabilir mi?" sorusunun cevabı ise kaçınılmaz olarak hayırdır. işte bu yüzden hiç bir alternatif teklif eskisinden çok da iyiye gidemez. bunun tek sorumlusu düzendir elbette. hatta bazı yorumcular bu yüzden- yani herşeyi paraya çavirebilen kapitalizm yüzünden- tarihin sonu nun geldiğini ve liberalizm in zaferini ilan etmişlerdir.

modernizm

modernizm: tamamlanmamış bir proje mi?modernizm in ne liğine ilişkin tartışmalar kuşkusuz ki günümüz sosyoloji literatürünün en can alıcı noktasını oluşturur. bu bağlamda ele alınan postmodernizm kavramı bile modernizm tartışmaları üzerine kurulmuş ya da kurulmak istenmiş bir “öteki” konumundadır. işte bu açıdan bakıldığında modernizm in doğuşunu ya da kaynaklarını iyi incelemek ve konuyu farklı bağlamlara getirmeden kendi argümanlarıyla çözmek gerekir. zira modernizm sloganları ve işleyişi bakımından çok kaplayıcı ve difüzyonist bir ilkesel duruşa sahiptir.esasında modernizm tartışmalarına girmeden önce modernizm in ana kaynağı olan aydınlanma döneminin tüm gerçekliğiyle ortaya konması gerekir. bu yazıda ise aydınlanmanın temel ilkeleri ve sorunlarını tartışmaya çalışıp , habermas’ ın deyimiyle “tamamlanmamış bir proje” olarak modernizm in imkanını sorgulayacağım. ımodernizm her haliyle aydınlanmanın yarattığı zihniyet dönüşümünün bir ürünüdür. ortaçağ sonrası aydınlanma hareketleriyle beraber insan aklına, özgürlüğe ve bireysel haklara yapılan vurgu modernizmin de temel ilkeleridir diyebiliriz. ancak modernizm in bugünkü geldiği noktaya baktığımızda vaatlerini yerine getirememiş bir aydınlanma ve modernleşme projesi görüyoruz. işte bu önkabulden hareketle frankfurt okulu üyeleri –özellikle adorno ve horkheimer- modernizmi analiz edebilmek ve sorunlara işaret etmek üzere işe aydınlanma eleştirisiyle başlarlar.“aydınlanma’ nın diyalektiği” adlı eserde özellikle gözümüze çarpan şey aydınlanma nın aslında hiç de masum bir tavırda olmadığıdır. aydınlanma esasen brujuva nın yükselişine neden olmuştur. aydınlanma nın bize sunduğu “akıl” hiç de özgürlüğe neden olmuş değildir ve aydınlanma ile birlikte yükselişe geçen “rasyonalite” düşüncesi insanları brujuva egemen bir toplumun tekdüze yaşam stiline doğru sürüklemiştir. max weber’ in bürokrasi çalışmaları ve rasyonaliteye yaptığı vurgular bu tezi desteklemektedir. insanlar artık “demir kafes” içerisinde gibidirler ve “akıl” dediğimiz şey bile brujuva egemenliğinin bize sunduğu alternatif tanımlardan ibarettir.aydınlanma nın bir başka sorunu ise bireysel haklar konusundaki samimiyetsizliğidir. geldiğimiz noktada artık kant’ ın “sapere aude!” sloganı sadece nesnel akla denk düşmekte ve insanları tüketmeye yönlendiren bir slogan durumundadır. adorno nun deyimiyle aydınlanma kendi elleriyle bir kitle kültürü yaratmıştır. aslında burada söz konusu olan bir “yanılsama” dır. aydınlanma ve sonrasında modernizm belli bir sınıfın tahakkümunu sağlamlaştıran ve kitleleri de kendi çıkarları doğrultusunda belirleyen birer araç konumuna dönüşmüştür. kitlelerin afyonu haline gelen “özgürlük” ve “akıl” sloganları mütemadiyen uyutulmuş ve gerçeklikten uzaklaştırılmış yığınlar yaratmaktadır. işte habermas da tam olarak burada başlar modernizm teorisine.ııhabermas “kamusallığın yapısal dönüşümü” adlı eserinde kamusal alanın tarihini ve modernizm ile bağlantısını modernizmin ilk olarak ortaya çıktığı “sanat” ı da içine alan bir tarihsel süreç içerisinde ele alır. habermas a göre aydınlanma ilk meyvelerini verdiği 19. yy da özellikle kamusal alanda bir özgürlük ortamı oluşturmuştur. bu dönemde iki ayrı yaşam alanına dikkat çeker habermas: sistem dünyası ve yaşam dünyası.habermas’ da sistem dünyası politik alana ve kamusal alana denk düşer insanlar burada etkileşirler ve devamlı iletişim halindedirler. yaşam dünyası ise insanın özel alanını, bir nevi mahremini ifade eder. insan özgür bir birey olmayı ancak kendi özel alanında becerebilir. işte bu noktada habermas’ ın teorisini temellendirdiği 19. yy avrupasını göz önünde bulundurmak gerekir. habermas a göre bu dönemde sistem dünyası ve yaşam dünyası olması gerektiği gibi iki ayrı alan halindeydi ve aydınlanma nın temel ilkesi olan bireysel akıl ön plandaydı. bireyler kendi özel alanlarında özgürce düşünebiliyor ve kamusal alana çıktıklarında özgür bir ortamda iletişim kurabiliyorlardı. buda modernizm in halk üzerindeki meşruiyetini sağlıyordu.19.yy da modernizm in samimi vaatlerle topluma sunulması ve habermas’ a göre içinde bulunulan özgürlük hali ise sistem dünyasının yaşam dünyasına girişiyle son bulmuştur. esas olarak habermas bu noktada frankfurt ekolüne sadık kalır. brujuva nın eline geçen devlet önce kitleler üzerinde zihniyet değişimine yönelik suni sorunlar çıkarmıştır. habermas bu suni sorunlar üzerinde özellikle durur. çünkü devlet özel alana müdahele edebilmek için özel alanda kendi müdahelesini gerektirecek sorunlar çıkarmaya eğilimlidir. bunu ise özellikle kitle iletişim araçları vasıtasıyla kamusal alandaki iletişimi bozarak yapar. insanlar arasındaki ideal iletişim ortamının bozulması zamanla kamusal alandaki iletişimin tahribe uğramasına sebeb olmuş ve insanlar devletin kamusal alana müdahelesine bu yüzden göz yummuştur. işte bu müdaheleyle sistem dünyası kamusal alanı da içine almış ve böylelikle özel alana da karışmıştır. bu birbirine karışma olayında rasyonel bürokrasi ve teknolojinin gelişiminin de büyük payı vardır. “olağan durumlarda kamuoyunun düşüncelerini dile getirmeyi ve iletmeyi sağlayan kurumlara ticarileşerek depolitize olmuştur.” ıııyaşam dünyası ve sistem dünyası nın iç içe girmesiyle öznel akıldan nesnel akıl a geçiş söz konusudur. ancak sistem dünyası ile yaşam dünyasının birleşmesi sonucu kamusal alandaki hakim nesnel aklın biçimselleşerek “araçsal akıl” a dönüşmesi brujuva hakim devletin çıkarlarına göre belirlenen kitlelerin oluşmasına sebep olmuştur. bugün hakim ideolojinin oluşturduğu “kültür endüstrisi” de bu bağlamda ortaya çıkmaktadır. içinde yaşadığımız –habermas’ a göre sapmış olan- modern dünyada artık belli bir kültür yaratımı ve kitlelere sunulması söz konusudur. bu belirlenmişlik ise kitleler üzerinde belirli bir derecede farkındalığa sebep olmaktadır. bu farkındalık ise kitleleri politik sadakatsizliğe sürüklemekte ve kitleler gün geçtikçe daha da depolitize olup yönetilmeye mecbur kılınmaktadır.görüldüğü üzere frankfurt üyeleri modernliğin geldiği nokta ve gelecek konusunda karamsardırlar. bu nedenden dolayı kendilerini sistem dünyasının dışında konumlandırmanın imkanını ararlar. ancak habermas bu konuda kendinden önceki üstadlarını eleştirerek modernliğin yanlış yorumlandığını ve bugün içinde bulunduğumuz şeyin modernizmin bir sapması olduğundan bahseder.ıvjurgen habermas modernizm in tamamlanmamış bir proje olduğunu söyler ve o’ na göre içinde yaşadığımız modernizm in sapmış halidir. işte buradan hareketle modern düşüncenin nasıl gerçek yoluna döndürülebileceğinin ve tamamlanmamış olan bu ideal düşüncenin nasıl tamamlanabileceğinin yollarını arar.daha önce de belirttiğim gibi asıl sorun devletin kamusal alanın işgalidir. ve bu 19. yy dan sonra gerçekleşmiştir habermas’ a göre. işte bu yüzden habermas 19. yy avrupasını kendisine örnek alır. modenizm in temel söylemlerinden olan bireysel özgürlüğün ancak kamusal alanın devletin elinden kurtarılmasıyla söz konusu olabileceğini söyler. bunu için de 19. yy da varolan “ideal iletişim ortamı” nın oluşturulması, insanların sağlıklı iletişim kurmaları ve birbirlerini anlamaları gerekmektedir. habermas durumun vehametini bugünkü kamusal alanın salt üretimde verimlilik ve kar bağlamında devlete bağlı hale geldiğini göstermeye çalışarak duruma bir çözüm arayışına girmektedir. kitleler in yeniden politize edilmesi ve belli bir farkındalık içerisinde bir araya gelmesi şarttır. işte bu yüzden ideal iletişim ortamını “insanlar arasında statü farkları olmaksızın eşit bir iletişim ortamı yaratmak” olarak açıklar ve “bir kral ile halktan herhangi birinin karşılıklı oturup konuşabildiği bir ortam” örneğini verir. ideal iletişim ortamında gerçekleştirilecek iletişimle insanlar özgürlüklerinin farkına varacak ve buna bağlı olarak eylemde bulunacaklardır. bunun dışındaki her türlü bireysel edim belirlenmişliğin dışına çıkamayacak ve brujuva hakimiyetindeki devletin sunduğu alternatiflerden ibaret olacaktır.aslında habermas’ ın temel sorunsalı sistem dünyası ile özel alan arasındaki iletişimi sağlayan kamusal alanın özgürleştirilmesine yöneliktir. sunduğu çözüm önerisi ise kamusal alnın birlikteliğini sağlayacak bir iletişim ortamıdır. bunu ise 19.yy avrupasında yer alan cafeler örneğiyle somutlaştırır. kafelerde insanlar bir araya gelip tamamen eşit oldukları bir ortamda tartışmakta ve politik duruşlarını geliştirmektedirler. bu ise sistem dünyası ile özel alan arasındaki bağı ve sistem dünyasının denetimini sağlar. böylece bireysel özgürlükler devlet müdahelesinden uzaklaştırılmış ve devletin başına buyruk hareketleri engellenmiş olur.vhabermas ın bu teorisi çok fazla eleştiri almıştır. swingewood habermas’ ın teorisini “sosyolojik açıdan naif, tarihsel olarak ise dayanaksız” olmakla eleştirir. postmodern düşünürleri ise habermas ı deyim yerindeyse “ölü doğmuş bir çocuğu yaşama döndürmek” ile suçlarlar. bu modernizm in kaçınılmaz olarak çöktüğünü ve yeni bir dönem içerisinde olduğumuzu ifade eder. habermas ise bu postmodernistleri modernliği anlamamakla direten ve modernizmi kendine özgün bir bağlamda eleştiremeyen “yeni muhafazakarlar” olarak yaftalar. habermas’ a yapılan bir başka eleştiri ise tarihsel bağlamdan kopuk fazla “ütopik” olmasıyla ilgilidir. örneğin habermas’ ın örnek verdiği kafeler sadece belli bir kesimin uğrak yeridir ve toplumun tamamını temsil etme yetisinden yoksundur.sonuç olarak temel tezimize dönersek “modernizm gerçekten tamamlanmamış bir projemidir?” sorusuna verebileceğimiz kesin bir cevap yoktur. modernizm in bir sapma içerisinde olduğunu söyleyen habermas ın teorisi gerçekçi olmakla birlikte gerçekten de tarihsel bağlamdan uzaktır. foucoult’ nun da dediği gibi modernizm hiçbir zaman habermas ın kurduğu gibi ideal bir özgür ortama sahip olamamıştır. bu bakımdan habermas ın tezi “ütopik” tir.günümüz bağlamında habermas’ın teorisinin imkanını sorgularsak eğer habermas ın teorisinin gerçekten de “ütopik” olduğunu görürüz. zira hiçbir zaman var olmamış bir iletişim ortamına bağlar bütün ümidini. bu bugün içinde yaşadığımız dünya bağlamında imkansızdır. zira bütün toplumsal kurumlar daha fazla kar ve ekonomik gelişim bağlamında motive olmaktadır. ve her geçen gün sistem dünyası özel alana daha fazla tecavüz etmektedir. bu bakımdan habermas! ın bahsettiği ideal iletişim ortamını kurmak daha da imkansız hale gelmektedir. nitekim bireyler üzerine varolması gereken farkındalık durumu apolitizasyon politikalarından dolayı gerçekleşememektedir.son kertede modernizmin tamamlanmamış bir proje olduğundan söz etmek pek de mümkün gözükmemektedir. bugün modernizm den sonrası olarak postmodernizm i tartıştığımızı göz önünde bulundurursak modenizm in gerçekten de ideal bir zihni tavır olduğundan bile şüphe edilebilir. bu bakımdan modernizm in nasıl tamamlanacağına yönelik olan habermas’ ın teorisi belki de beyhude bir çabadır. ancak modernizm in analizi olması bakımından bu teorinin sosyolojik değeri çok fazladır. işte bu açıdan düşündüğümüzde gerçekten de habermas ın teorisi bir “ideal tip” sunar bize.kaynakçaadorno, theodor, horkheimer, max(1996) "aydınlanmanın diyalektiği- felsefi fragmanlar 1-2", çev: oğuz özügül, kabalcı yayınevi, istanbul.habermas, jurgen(1999) “kamusallığın yapısal dönüşümü”, çev. tanıl bora, mithat sancar, iletişim yayınları, istanbul.habermas, jurgen(2001) “iletişimsel eylem kuramı”, çev.mustafa tüzel, kabalcı yayınevi,istanbul.horkheimer, max(1998)"akıl tutulması",çev: orhan koçak, metis yayınları, istanbul.marcuse, herbert(1990) “tek boyutlu insan”, çev. aziz yardımlı, idea yayınevi, istanbul.swingewood, alan(1998) “sosyolojik düşüncenin kısa tarihi”, çev. osman akınhay, bilim ve sanat yayınları,ankara.

Kimlik

kimlikler bir insanın varoluşunu kanıtlamaya ve insanın varoluş hazzına varmaya yönelik oluşturulan maskelerdir diyebiliriz. özellikle sosyolojik perspektiften baktığımızda çeşitli kültürlere mensup bireylerin kendilerini kültürleriyle tanımladıklarını ve ortak bir toplumsal kimlik oluşturduklarını görürüz.aslında varoluşsal bir sorun olarak kimlik bireylerin öznel arayışlarıdır. ancak bireyi içinde yaşadığı toplumdan ayrı düşünemeyiz. bu yüzden insan birliktelikleri ve ortaya çıkan kültürler bireylerde ortak birikimlere ve ortak motivasyonlara neden olur. her türlü kültür dışardan bir farklılığa karşı bir birleşme içerisinde olacağından bu ortak bir toplumsal kimlik yaratımını sağlar.tarihsel bağlamda düşündüğümüzde aydınlanma sonrası ortaya çıkan ulus devlet ve milliyetçilik gibi olguların belli kimlikler çerçevesinde ortaya çıktığını görürüz. bir başka örnek ise ortak bir kimlik yaratımı paralelinde dini yapılanmalardır. insanlar paylaştıkları ortak değerler bağlamında ortak toplumsal kimliklere sahip olurlar ve bu onların varoluşunu temsil eder.kimlik konusunda yeni bir sorun ise kuşkusuz küreselleşme olgusudur. çeşitli çok kültürlü devletlerin küreselleşen dünyada kimlik bunalım yaşamaları kaçınılmazdır. zira belli bir devlet altında toplanmış çok farklı etnik yapılanmaların bir alt kimlik-üst kimlik ayrımı arasında kalmaları bu kimlik bunalımını kaçınılmaz kılmaktadır.kimlik konusunda yapılan çeşitli paradigmalardan çalışmaların genelde tümevarımcı bir yöntem izleyerek sonuca varmaya çalıştığını ve bu konuda da genelde parçaları doğrulayarak ilerlediklerini görüyoruz. çeşitli kimlik yapılanmalarının toplumsal yansımalarını inceleyerek toplumsalın yaşadığı bütünsel problem anlamak bu konudaki genel tavırdır.

Türk Modernleşmesi

modernleşme çağın koşullarına uyum sağlamak yada varolan konjonktürel durum dahilinde gelişmeye çalışmak anlamında kullanabilir. modernleşme kavramı çoğu zaman modernizm kavramıyla birlikte anılmasına rağmen aslında aynı şeyleri ifade etmezler. özellikle 18. yy sonrası batıda gelişen kapitalizm ve sanayi devrimiyle birlikte modernleşme daha çok doğu toplumlarının büyük sorunu haline gelmiştir.türk toplumunun modernleşme serüveni ise osmanlının son dönemi olan tanzimat sonrasındaki batılılaşma hareketleriyle birlikte başlar. ekonomik olarak batının çok gerisinde kalmış olan osmanlı yönetimi bu açığı kapatmak için batıyı örnek almaya başlar ve bu bağlamda çeşitli uygulamalar yapar. cumhuriyetin kurulması ise tam bağımsızlığın sağlanabilmesi ve bu yolda batı medeniyetlerinin seviyesine ulaşmak için batıdan örnek alınmış bir hedeftir diyebiliriz.esas olarak türk modernleşmesinin en yoğun dönemi de cumhuriyetin ilk kurulduğu yılarla denk düşer. bu dönemde yapılan harf inkılabı, kılık kıyafet inkılabı gibi pek çok yenilikçi hareket aslında kültürel olarak da batıya yaklaşmanın birer aracıydılar. türk ceza ve medeniyet kanunlarının da italya ve isviçre’den örnek alınması yeni türkiye cumhuriyetinin ve türk modernleşme serüveninin yönünün batı olduğunun pratikteki örnekleridir. günümüzde ise modernleşme çabalarının hala batının birebir örnek alınarak yapılmaya çalışıldığını ve avrupa birliği çatısı altında olabilmek için batıya onların istediği şekilde entegre olduğumuzu söyleyebiliriz. bu da türk modernleşmesinin kısa bir özetini gösterir gibidir.bu konudaki çok çeşitli paradigmalardan çeşitli çalışmaların ise genelde tarihselci perspektiften yazıldığını ve pozitivist metodolojiye sahip olduğunu söyleyebiliriz

Anomi ve yabancılaşma

“anomie” emile durkheim’ın ortaya çıkardığı bir kavramdır. sosyolojinin de ortaya çıktığı 18. yy sonrası kapitalist dönemde özellikle kırdan kente göçün bir sonucu olarak ortaya çıkan uyumsuzluk problemini ifade eder anomi. bu bağlamda düşündüğümüzde kırdan göçmüş bireyin kent yaşamına ve kentteki toplumsal kurallara uyum sağlayamayarak intihara varan patolojik belirtiler göstermesidir.yabancılaşma ise karl marx’a ait bir kavramdır ve yine feodal düzenden kapitalist düzene geçiş sürecinde ortaya çıkan bireyin emeğine, kendisine ve içinde yaşadığı topluma yabancılaşması durumudur. burada söz konusu olan bireyler-arası ilişkilerin sınai ilişkiler ve para ekseninde gelişmesine bağlı olarak bozulması be bireylerin kendilerini yabancılaştıklarını bile anlamayacak düzeyde toplumsallıktan uzaklaştıklarıdır.anomi ve yabancılaşma arasında yakın bir ilişki bulunduğu aşikardır. yapıları itibariyle zaten anomi bir yabancılaşma biçimidir. kişi kent yaşamına uyum sağlayamamış ve toplumsal kurallara ayak uyduramayarak içinde yaşadığı kültüre yabancılaşmıştır. aynı zamanda birey toplumsallık ihtiyacıyla birlikte arada kalmışlık yaşar ve bu aşamada kendisine de yabancılaşır. işte bu bağlamda anominin temelinde yabancılaşma vardır.bu konudaki çalışmalarda ise yine farklı paradigmaların farklı perspektifleri söz konusudur. soyut bir kavram oluşundan dolayı içe vuruk tanımlamalar bu konuyla ilgili araştırmalarda hakimdir. yine çeşitli eleştirel bakışlarla birlikte bu konuda tümdengelimci yaklaşımın hakim olduğunu görüyoruz.

Oryantalizm ve din

oryantalizm en basit tanımıyla batının doğu kültürü ve doğulu değerler hakkındaki tek taraflı yorumlarıdır. bu bakımdan oryantalizmin batıdaki doğu imajı olduğunu da söyleyebiliriz. kuşkusuz bu konuda batının kullandığı en büyük ideolojik araçlardan birisi de dindir ve tarih boyunca bu tip düşünceler savaşlara varan büyük olaylarla sonuçlanmıştır.din bağlamında düşündüğümüzde oryantalizm in ilgilendiği en büyük yapı islam’dır kuşkusuz. zira batı medeniyetinin isevi ve musevi inanç bütünlüğüne karşı doğu da son din islam’ın hakimiyeti söz konusudur. oryantalizmin doğasından kaynaklı olarak batının islamiyeti sürekli olarak eleştirmesi söz konusudur. aslında burada söz konusu olan bir anlamda iktidar savaşıdır. batının dinine karşı doğunun dini söz konusudur. ve haçlı seferleri gibi bir çok tarihsel olayın kökeninde de islamiyeti yakından tanımak ve onu daha derinden çökertebilmek isteği yatmaktadır.oryantalizm-din ilişkisine dair en büyük kanıtlar aslında tarihi belgelerdedir. bu konuda batılı düşünürlerin genelde islamiyeti monarşik olmakla suçladığını ve bu bağlamda özgürlükleri kısıtladığına yönelik eleştirileri olduğunu bir çok belge göstermektedir.oryantalizm-din ilişkisi bağlamındaki çalışmaların ise genelde paradigmal farklılıkları doğrulamaya yönelik olduğunu ve pozitivizm etkisinde olduğunu söyleyebiliriz

Türkiyede Turizm

turizm bir ülkenin sosyo-ekonomik yapısını etkileyen ve o ülkenin kültürel yapısı hakkında da bilgi içeren en önemli olgulardan birisidir. aslında çok eski çağlardan beri süregelen bu olgunun tarihsel gelişim içerisinde çok dikkatli incelenmesi gerekir. zira turizm gibi çok karmaşık ve bir o kadar da toplumun genelini ilgilendiren bir konuda sosyolojik bir analiz için öncelikle dünyadaki turizm algısını ve daha sonra tarihsel arka planı çerçevesinde konuyu ele almaya çalışacağız.turizm kelimesinin latince’de, dönmek, etrafını dolaşmak, geri dönmek anlamına gelen “tornus” kökünden üretilmiştir. turizmde bir hareket, seyahat, gezme kavramı vardır. gezmek, seyahat etmek, öncelikle para harcamayı gerektirir. gidilen yerde geçici de olsa bir süre konaklanmalıdır. bu bilgiler sonucu sezgin(1995:3-4), turizmi şu şekilde açıklamıştır: “devamlı olarak yaşanılan yer dışına, tüketici olarak tatil, dinlenme, eğlence, kültür ve benzeri ihtiyaçların giderilmesi amacıyla yapılan seyahat ve geçici konaklama hareketine turizm denir.” turist ise genel olarak turizm faaliyetlerine katılan insanlar olarak ifade edilebilirse de konumuz dahilinde 1937 de milletler cemiyetinin yaptığı tanımı kullanmak mümkündür:” devamlı oturduğu ülkenin dışında herhangi bir ülkeyi yirmi dört saatten az olmayan bir süre için ziyaret eden kişi yabancı turisttir”. turizm in tarihsel arka planına baktığımızda ise ilk çağ dan bu yana gerek seyyahlarla gerek seferlerle insanların bir çok kültürel alışverişte bulunduğunu ve özellikle gezginlerin gezdikleri yerlerdeki kültürleri kendi insanlarına sözlü olarak tanıttıklarını söyleyebiliriz.ıturizm çeşitlerine geldiğimizde ise katılımcı sayısına ve gidilen yerlere göre iki tür ayrım yapıldığını görüyoruz. kişi sayısına göre turizm çeşitlerini şu şekilde sıralayabiliriz:bireysel turizm: günümüz insanı artık bir dünyalı olarak yeryüzünün tümünden kendini sorumlu saymakta ve bundan dolayı bütün dünyayı tanımak istemektedir. dünyayı tanıma hareketi bireysel turizmi doğurmakta, buna paralel olarak da turizm türleri ve katılımları artmaktadır. bireysel turizme katılanlar genelde genç ve maddi olanakları normalin üstünde kişilerdir. bu kişiler yeni yerler görme, macera arama veya buna benzer sebeplerden turizme bireysel olarak katılmaktadırlar. bireysel turizm günümüzde en hızlı ilerleyen ve en çok kabul gören turizm hareketidir.grup turizmi: çeşitli toplumsal grupların turizme birlikte katılmalarıdır. dernek üyeleri, meslek odaları, öğrenci toplulukları gibi belirli bir ortak özelliği bulunan, sayısı on bir ile on altı arasında değişen, insan topluluklarıdır. katılan kişi sayısı on altıdan fazla olursa bu kitle turizmine girer. grup turizmi kişi sayısı ve sürekli olmasından dolayı kitle turizminden farklıdır.kitle turizmi: insanların turizme kitleler halinde katılmalarıdır. 1950 yılında başlayan kitle turizm hareketi günümüz turizm hareketlerinin de belirleyicisidir. insanların ucuzluk ve kolaylık nedeniyle paket turları seçmeleri sonucu oluşur. kitle turizminde katılımcı sayısı sürekli aynıdır. turizmin gelişme aşamasında en çok üzerinde durulan turizm türü, kitle turizmidir. ancak aşırı yoğun kitle turizminin sakıncaları görülmüş ve bu konuda yeniden bir yapılanma çalışmaları başlatılmıştırgidilen yerlere göre turizm ise iç ve dış turizm olarak 2’ye ayrılmaktadır. bunları da şu şekilde açıklayabiliriz:iç turizm: iç turizm, katılımcının kendi ulusal sınırları içinde turistik faaliyette bulunmasıdır. şehirsel alanlardan kıyılara, kırsal alana ve dağlara doğru olmaktadır. kırsal alandan da şehirlere doğru turizm hareketi olmaktadır. bir başka iç turizm hareketi ise şehirler arasında iş, kültürel sebep, ziyaretler gibi olmaktadır (özgüç,1998:226-227). pasaport, vize, yabancı dil ve döviz gerektirmeyen iç turizmin ekonomiye döviz getirici etkisi yoktur. ancak iç turizmin milli gelirin bölgeler arasında dengeli dağılımında önemli katkıları vardır. geliri yüksek olan, sanayileşmiş yerlerde yaşayan insanların, doğası bozulmamış ve sanayileşmemiş bölgelerde turistik faaliyetlerde bulunması, harcamalar yapması gelir dağılımının dengelenmesine yardımda bulunur. iç turizmin bir başka yararı ise ulusal sınırlar içinde yurttaşların birbirlerini daha iyi tanımaları ve kaynaşmalarına yardımcı olmasıdır. dış turizm: dış turizm, katılımcının kendi ülke sınırları dışına çıkarak turistik faaliyette bulunmasıdır. dış turizmde pasaport, yabancı dil, döviz ve vize işlemleri vardır. en önemli özelliği ise döviz getirici etkisinin bulunmasıdır. aktif ve pasif dış turizm olarak ikiye ayrılır. dış pasif turizmde kişi kendi ulusal sınırları dışına çıkar. ekonomik açıdan ödemeler dengesinde döviz çıktısı yada ithalat eksisi olarak kendini gösterir. dış aktif turizm ise yabancı kişilerin ülkemize gelmesidir. ödemeler dengesi üzerinde döviz kazandırıcı yada ekonomide ihracat etkisi yapar. ayrıca dış turizmin ülkeler arasında barış ortamının oluşması, farklı kültürlerin öğrenilmesi, ulusal kültür yanı sıra diğer kültürlere de saygı duyma bilincinin oluşması gibi olumlu toplumsal etkileri de bulunmaktadır.yukarıda bahsettiğimiz en önemli 2 turizm sınıflamasının yanında değişik sınıflamalara da kısa kısa değinerek geçmek istiyorum. örneğin katılımcıların yaşına göre şu şekilde bir sınıflama yapılabilir:gençlik turizmi: on beş ile yirmi beş yaş arasındaki gençlerin, birey olarak katıldıkları turizm faaliyetleridir. yapılan araştırmalara göre gençlerin turizm faaliyetlerine katılma oranları diğer yaş gruplarına göre daha fazladır. bunun sebebi ise gençlerin, psikolojik yapıları gereği harekete, maceraya ve değişime daha açık kişiliğe sahip olmalarıdır. aynı zamanda gençlerin ailece sorumluluklarının kısıtlı olması, konaklama seçiminde titiz davranmamaları, fazla konfor aramamaları bu yaş grubunun seyahat imkanını artırmaktadır. ancak bu yaş grubunun kısıtlılığı ise maddi imkanlardır. gençlerin çoğu ya aileleri tarafından maddi olarak desteklenmekte veya kısıtlı öğrenci harçlıklarıyla geçinmektedirler. bu yüzden gençlik turizmi çoğu ülke tarafından sosyal turizm olarak kabul edilmektedir.yetişkin turizmi: yirmi beş ile atmış yaş arasındaki insanların katıldıkları turizm hareketidir. aile ve iş hayatı sorumlulukları bulunduğu için tatil anlayışları genelde dinlence üzerine ve yaz ayları yoğunluktadır. ekonomik koşullardaki değişimler bu grubun tatil durumunu yakından etkilemektedir.üçüncü yaş turizmi: atmış yaş üstü emekli kişilerin oluşturduğu gruptur. aile sorumluluğu azalmış, emeklilikten dolayı iş sorumluluğu kalmamıştır. genelde inanç, sağlık ve kültür amaçlı turizm faaliyetlerine katılmaktadırlar.katılanların sosyo-ekonomik yapılarına göre ise şu turizm sınıflamaları yapılmaktadır:sosyal turizm: sosyal turizm, ekonomik bakımdan zayıf olan kitlelerin birtakım özel önlemler ve teşvik uygulamaları yoluyla turizm faaliyetlerine katılmalarının sağlanmasıdır. günümüzde, bu gruba bedensel özürlülerde katılmıştır. sosyal turizmin temel özelliği, düşük fiyat, kar amacının bulunmaması ve toplu tüketimdir. sosyal turizmde, çalışan kitlelerin düşünce ve değer yargılarının geliştirilmesi, toplumsal kaynaşma, diğer insanları tanıma ve dostluk duygularının geliştirilmesi, toplumsal eşitliğin sağlanması ve barış duygularının geliştirilmesi amaçlanır.lüks turizm: selektif turizm olarak da adlandırılır. bu gruba giren kişiler en üst düzeyde gelire sahip ve toplum içinde prestiji yüksek kişilerdir. pahalı ve her türlü konfora sahip turistik tesisleri tercih ederler. geceleme sayıları diğer turistlere göre daha azdır, çünkü bu kişilerin kendi özel konaklama yerleri vardır. diğer yandan ulaşım araçlarında da kendi taşıtlarını kullanmaktadırlar.bunun dışında bahsedeceğimiz son sınıflama ise katılımcıların amaçlarına göre turizm şekilleridir. bunları da şöyle sıralayabiliriz:toplantı turizmi: toplantı turizmi, kişilerin sürekli konakladıkları veya çalıştıkları yerler dışında uzmanlık gerektiren akademik alan veya mesleklerde belirli konularda bilgi alış verişlerini sağlamak için bir araya gelmelerinden doğan turizm faaliyetidir. turizm faaliyetlerinden daha yoğun yararlanmak için turizm yoğunluğu az mevsimlerde uygulanan turizm türüdür. dünyada, toplam turizm gelirinin yüzde yirmi beşi toplantı turizminden sağlanmaktadır. katılımcılar otuz ila atmış yaşları arasında ve gelir düzeyi yüksek kişilerdir. toplantı turizmi kongre, seminer, sempozyum, konferans gibi faaliyetlerden oluşur. toplantıları düzenleyen şirketlerin, katılımcıların şirketlerinin veya sponsorların masrafları karşılamaları toplantı turizminin etkinliğini artırmaktadır. uluslararası veya ulusal şirketlerin sayılarının artması ve bunların toplantılar düzenleme gereksinimi, toplantı turizmini olumlu etkilemiştir.sağlık turizmi: sanayileşme ve kentleşme sonucu gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde çevre sorunları, insan sağlığını bozan, beslenme bozukluklarına sebep olan, sinirsel yoğunlukları artıran ve işgücü verimini azaltan bir yaşama ortamına neden olmaktadır. halk sağlığını ve işgücü verimini korumak için kaplıca, deniz ve iklim kürleri gibi uygulamalar iç ve dış turizm ile bütünleşerek sağlık turizmine temel teşkil etmiştir. sağlık turizmi, insanların, kür ve tedavi amacıyla gittikleri yerlerde konaklama, beslenme, dinlenme ve eğlenme ihtiyaçlarının karşılanmasıdır. kür ve tedavi bütün bir yıl yapılabildiği ve kür veya tedavilerin en az üç hafta sürmesi gerektiği için turizm sektöründe ayrı bir çekiciliği vardır.inanç turizmi: kutsal yerlerin ziyaretini amaçlayan turizm türüdür. burada amaç, dini duyguları tatmin etmek, dini gereklilikleri yerine getirmek için veya kültürel ve sanatsal açıdan ziyaretlerdir. ibadetlerin mekana bağlı olması insanları o mekana çekmektedir.yayla turizmi: yayla kelimesi, dağların eteklerinde veya aralarında bulunan düzlüklere verilmiştir. günümüzde şehirlerde yaşayan insanların, şehrin gürültü ve kirlenmiş ortamından uzaklaşarak dağlardaki doğal güzelliklere sahip sessiz yerleri tercih etmeleri sonucu ortaya çıkan turizm türüdür. bu turizm türünde turistin amacı, tatilinde dağlarda bulunarak buralarda dinlenmek, eğlenmek ve dağlarda olan rekreatif faaliyetlerden yararlanmaktır. yaylalar çok zengin bitki örtüsüne sahip olmaları, ormanları, gölleri, akarsuları, kış sporları yapma imkanı, av yapabilme, yayla şenlikleri, el sanatları, temiz doğal yapısı ve benzeri özelliklerinden dolayı tercih edilir.çiftlik turizmi: insanların doğal ortamda bulunmak istemeleri sonucu ortaya çıkan bir turizm türüdür. burada turistin amacı yaşadığı ortamdan farklı olan çiftlik ortamında belirli bir süre çiftlik hayatını yaşamaktır. turist, belirli bir süre çiftçi gibi doğal ortamı yaşar. çiftlik turizmi çiftliklerin türüne göre, tarımsal büyük çiftlikler, özel çiftlikler, tarihi yöre çiftlikleri, çalışma çiftlikleri, sportif ve rekreasyonel çiftlikler, çiftlik ormanı işletmeleri olarak çeşitlenirler.deniz turizmi: günümüzde şehirlerde yaşayan insanların, şehrin gürültülü ve kirlenmiş ortamından uzaklaşarak deniz kenarlarındaki doğal güzelliklere sahip yerleri tercih etmeleri sonucu ortaya çıkan turizm türüdür. ana etmen deniz güneş ve kumdur. güneşlenme ve yüzmeye imkan tanıyan iklim koşullarına sahip sahil kesimleri tercih edilir. turistlerin deniz turizmini tercih etmelerinin bir sebebi de denizde yapılabilen, yüzme, dalma, jet ski, sörf, su kayağı gibi rekreatif faaliyetlerdir.yat turizmi: yat turizmi, turistlerin ya kendi yatlarıyla yada kiraladıkları yatlarla, sahil kenarlarında dolaşmalarıdır. yat turizminde yiyecek, içecek ve konaklama yatlarda sağlanır, ancak yatların ikmali ve demirlemesi ücret karşılığıdır. yatların ihtiyaçlarını karşılamak için marinalar bulunmaktadır.karavan turizmi: karavan turizmi, turistlerin ya kendi karavanlarıyla yada kiraladıkları karavanlarla, otoyollarda dolaşmalarıdır. karavan turizminde yiyecek, içecek ve konaklama karavanlarda sağlanır. ancak karavanların su, elektrik ve atık su boşaltımı gibi ihtiyaçlarını karşılamaları için özel park yerleri vardır. turistler doğal güzelliği bulunan bu özel park yerlerinde konaklayarak gezilerini sürdürürler. turistlerin amaçları ihtiyaç duydukları her türlü konforu karavanlarında bulundurarak rahat bir tatil yapmalarıdır.doğa turizmi: eko turizm olarak da adlandırılmakta, ancak ekoturizmde koruma amacıyla turizm faaliyetinin yapılmasıdır. burada amaç doğal güzellikleri, yapılarına dokunmadan veya bozmadan ziyaret etmek veya görmektir. son yıllarda gelişen bir turizm türüdür. kendi içinde mağara, göl, nehir, vadi, orman gibi doğal yapılara göre türlere ayrılır. katılımcılar genelde yüksek sosyal statüde ve gelir seviyesinde kişilerdir. hızla gelişmekte olan bir turizm türüdür.kültür turizmi: kültür, toplumun sahip olduğu maddi ve manevi değerleriyle tarih, felsefe, ahlak, sanat, teknik, spor, eğitim, hukuk, sağlık, turizm ve benzeri alanlardaki varlığının, süreçlerinin, etkinliklerinin, gelişmelerinin oluşturduğu bir bilgi birikimidir. kültür turizmi ise, eski sanat eserlerinin, tarihi yapıların, eski uygarlıklara ait kalıntıların araştırılıp, incelenip, görülmesi ve yöre halkı kültürünün araştırılıp incelenmesi amacıyla yapılan yer değişiklikleridir.spor turizmi: spor turizmi turistin belirli bir sporu yapmak amacıyla yer değişimidir. dağcılık, yamaç paraşütü, rafting, rüzgar sörfü, dalga sörfü, dalgıçlık, kayak, av ve benzeri yöreye özgü doğa sporları veya tenis, golf, voleybol gibi belirli bir yörede belirli bir sürede organize edilen sporlardır. diğer turizm faaliyetlerinden en temel farkı turistin bu sporu yapmak veya öğrenmek için yer değiştirmeleridir.ııosmanlı'nın son dönemlerinde bireysel girişimler düzeyinde başlayan turizm yapılanması cumhuriyetin ilk yıllarıyla birlikte kurumsal örgütlenmeye doğru adım attı. 1923 yılında atatürk'ün de önderlik ettiği türkiye seyyahın cemiyeti (bugünkü turing otomobil kurumu) ile ilk ciddi kurumsallaşma deneyimi başlatıldı. turing, türkiye'nin ilk tanıtım afişleri, yol haritaları, otel rehberleri ve broşürleri gibi ilklere imza attı.turizmle ilgili bir diğer alan olan havacılık, cumhuriyet döneminde türkiye tayyare cemiyetinin kurulmasıyla ilk adımlarını attı. 1925 yılında kurulan cemiyet 1933 yılında türk havayolları işletme idaresi adını aldı. 1930'lu yıllara gelinirken türkiye'ye gelen turist sayısı 45-50 bin dolayına çıktı ve turizm sektörü hükümetler düzeyinde de dikkate alınmaya başlandı. 1930 yılında dahiliye vekaleti emniyeti umumiye müdüriyeti bünyesinde turizm işleriyle ilgili bir şube kuruldu. aynı yıl istanbul belediyesinde iktisat işleri müdüriyeti'ne bağlı bir turizm şubesi açıldı. bu yılın en önemli olayı da uluslararası turizm birliği (aıt) kongresinin istanbul'da yapılması oldu. gelişmelerin ardından türkiye'de turizm ilk kez şakir bey'in iktisat vekilliği döneminde hükümet programı ve bütçesine girdi. ardından celal bayar'ın iktisat vekaleti döneminde yeniden ele alındı. artık turizmle ilgilenen ayrı bir birimin kurulması gerekliliği kabul edildi ve 1934 yılında ilk kez iktisat bakanlığının dış ticaret dairesine bağlı türk ofis adında bir büro kuruldu. ardından 1937 celal bayar hükümetinde, vedat nedim tör'ün başında olduğu iktisat bakanlığı içinde bir turizm müdürlüğü kuruldu. bu müdürlüğün gerçekleştirdiği birkaç faaliyet arasında turist girişlerine ilişkin yasal düzenlemeler kayda değer ilk çalışma olarak nitelendirilir. kurumlarıyla yavaş yavaş gelişmeye başlayan türkiye turizmi 1938 yılında yeni bir birime kavuştu. bu yıl türk ofis'in neşriyat ve propaganda servisi içinde bir turizm masası kuruldu. merkezi örgütlenmenin yanında bu yıllarda yerel idarelerde de turizm örgütlenmesine ilişkin gelişmeler kaydedildi. istanbul'a turist akının artmasıyla birlikte geliştirilen istanbul belediyesi turizm şubesi, bursa belediyesi turizm şefliği, izmir fuarı kültür park ve turizm müdürlüğü bunların başında sayılabilir. bu yıllarda konaklama sektöründeki örgütlenmelerin başında otelciler ve hancılar cemiyeti geliyor.1939 yılında turizm müdürlüğü, ticaret bakanlığına bağlı turizm dairesine dönüştürüldü. diğer yandan turizmin devlet bakanlıkları içindeki yerinin tam olarak belirlenemediği bu dönemde, turizmin ülke ekonomisine katkısının daha iyi değerlendirilmesi ve gelişmelerin bütün devlet birimleri tarafından izlenebilmesi için bakanlıklar arası turizm komisyonun kuruldu. 1940 istanbul'da kurulmuş olan istanbul'u sevenler grubu, yurtiçi turizm mirasının ve değerlerinin korunması amacıyla üniversitelerle ortak çalışmalarda bulundu ve çeşitli konferanslar verdi.1940 yılının başında devlet içi turizm kurumları bir değişiklik daha geçirdi. 1940 başlangıcında turizm dairesi'nin, matbuat umum müdürlüğü'ne 1943 yılında da basın ve yayın genel müdürlüğü'ne bağlanması türkiye turizminin turizm bakanlığı'na ulaşmasındaki önemli adımlardan birini oluşturdu. turizmde tanıtım faaliyetlerinin biraz daha öne çıktığı bu yıllarda, turizm sektörü önde gelenlerinin katıldığı bir örgütlenme türkiye turizminde yürütülen tartışmaların uzun süre kaynaklığını yaptı. ülke turizmindeki gelişmelerin ve potansiyellerin değerlendirildiği turizm danışma kurulları 1949 yılında hayata başlarken, her yıl düzenli olarak yapılmaya çalışılan bu kurullar sektörde uzun yıllar bir forum niteliğini taşıdı. turizmin gelişmesine paralel olarak devlet içinde turizmle ilgilenen bölümler yeni görev tanımları içinde geliştirilmeye çalışıldı. 1949 yılındaki hükümet programı çerçevesinde basın ve yayın genel müdürlüğü basın-yayın ve turizm genel müdürlüğüne dönüştürüldü ve turizm işleri bu müdürlük içindeki turizm dairesi'ne bırakıldı. bu yılların turizm kurumlarından biri de kurucuları arasında cihat baban, nedim tör, nadir nadi ve burhan felek gibi kişilerin bulunduğu 1949 yılında kurulan türkiye turizm kurumu'dur.1950 ve 1953 yıllarında turizm kurumlarını teşvik kanunları çıkartıldı. teşvik önlemlerinin yanısıra turizmde alt ve üstyapı yatırımlarına kaynaklık etmek amacıyla 1954 yılında türkiye turizm bankası kuruldu. 1940'lı yıllardan 50'li yıllara dünya turizminde yaşanan örgütlenme faaliyetlerinden etkilenen türkiye, türkiye milli talebe federasyonu (tmtf) adı altında gençlik turizminin yapılandığı bir kuruma kavuştu.1950'lerin ikinci yarısında türkiye seyahat acenteleri cemiyeti (tüstac) kuruldu. bu cemiyet 1970'li yıllara kadar faaliyetlerini devam ettirdi.1972 yılında fransız seyahat acentaları birliği (snav) yasasından yararlanılarak 1618 sayılı yasa çıkarıldı. bu yasa seyahat acentalarının çalışma düzenini ve türkiye seyahat acentaları birliği (türsab) 'ın kuruluşunu öngörüyordu. 1618 sayılı yasanın yürürlüğe girmesi ile seyahat acenteliği faaliyetinde bulunabilmek için türsab'a üyelik zorunlu kılındı. türsab çalışmalarını istanbul'daki genel merkezin yanında türkiye'nin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren 15 bölgesel yürütme kurulları ile yürütüyor. türsab'ın ayrıca brüksel'de bir temsilciliği var. türsab şu anda 3200'ü aşan üye sayısı ile dünyanın en çok üyeye sahip 5. birliğidir.türkiye cumhuriyeti 1960'lı yıllarda uluslararası iktisadi işbirlikleri ve anlaşmaları çerçevesinde ilk turizm işbirliği sözleşmesini de gerçekleştirdi. 1964 yılının ekim ayında bulgaristan'la sofya'da ikili bir işbirliği anlaşması yapıldı. bu anlaşmayı 1965 yılında yugoslavya, 1966 yılında ise ürdün ve ırak ile yapılan anlaşmalar izledi. 1968 yılında da mısır ve lübnan ile ikili işbirliği çerçevesi çizildi.1964 yılında 1980 yılına kadar yukarıda sayılanların dışında balkan ülkeleri, yunanistan, cezayir ve almanya olmak üzere dört anlaşma daha gerçekleştirildi. 1980 yılında bugüne 33 kadar yeni anlaşma da yürürlüğe girdi.seyahat acentalığı sektörünün tüstac altında tarihinde ilk defa bir örgütlülüğe gitmesi, sektörün yaratıcısı olan acentalara sektör hakkında söz söyleme olanaklarını da verdi. acentacılığın hangi kriterler üzerinde oturması gerektiğinden sektörün daha iyiye nasıl götürülebileceğine kadar bir dizi sorun üzerinde süren tartışmalarda bir ilgi odağı haline gelen tüstac'ın yaptırımlarının kısıtlı olması, örgütlülüğün ilk yıllarının oluşu ve deneyim yetersizliği gibi bir dizi faktörden dolayı sektörde fazla etkili olmadığı görüşü hakim olmaya başladı. sektörün hızlı gelişimi daha dinamik ve etkin bir örgütlenmeyi gerektirirken acenta sahipleri de tüstac'ın yeniden yapılandırılması konusunda çalışmalara başladı. bu süreçte tüstac'ı daha etkin kılmak için yola çıkan acentalar 1969-1970 döneminde tüstac'ın yapısını değiştirdi. bu ideallere sahip alternatif bir grup seçimleri kazanarak tüstac ve acentacılığın yeni bir döneme girmesinde ilk adımları attı. bu tarihten sonra tüstac deneyimlerin verdiği ivme ile daha dinamik bir yönetim içine girdi. 1969-1970 döneminde, tüctac kongresine katılan alternatif grup içinden, orhan koraltan başkan, metin sayalı ıkinci başkan, çetin kayra genel sekreter oldu. boğaç yar, jak kasar, aydın turaman, cevat uğurdağ, ferit epikmen de diğer yönetim kurulu üyeleri oldular.bu yıllarda gerek acenta sayısı gerekse bu acentaların pazarları hızlı bir gelişme kaydederken, sektör karşılaştığı sorunları çözebilmek ve daha iyi örgütlenebilmenin yollarını aramaya başladı. bir yanda sektördeki acentaların yasal bir çerçeveye kavuşması diğer yanda turizm sektörünün böyle bir yapı içinde acilen örgütlenmesi gerekliliği bu arayışların 1970'li yılların başında beklenmedik bir biçimde sonuçlanmasına neden oldu. yıllarca devlet kademesinden destek göremeyen kurumlar artık bir ortak çatı altında toplanacak ve sektörün asıl sahipleri sektör üzerinde söz sahibi olmaya başlayacaklardı. 1972 yılında bu arayış kendisini türkiye seyahat acentaları birliği'nde (türsab) somutlaştırdı.giderek deneyim kazanan ve gerek yurtiçinde gerekse yurtdışında bağlantılarını artıran ve aynı ölçüde hacmi genişleyen seyahat acentaları 1967 yılına kadar kendi kimliğini ortaya koyacak yasal bir zemine kavuşamadı. 1972 yılındaki yasal düzenlemeye kadar bir dizi küçük restorasyon süreçlerinden geçen seyahat acentalığı sektöre girmeye başlayan yabancı ve yerli acentalarla yeni bir dinamizm içine girdi. 1955 yılında bakanlar kurulu düzeyinde ilk ciddi çalışmalar yapılırken, acentalar, 5705 sayılı "turizm büro ve seyahat acentaları hakkında talimatnameye" göre basın-yayın ve turizm genel müdürlüğü'nden ruhsatname almaya başladılar. bugün acentalara verilen bu ruhsatnameden kaç adet verildiği tam olarak bilinmezken, elimizde bulunan ruhsat sayılarından 578 tane acentanın bu ruhsatlardan aldığını biliyoruz. ancak bu rakam tam olarak acenta faaliyeti yürüten firmalara ait değildir. daha önceleri acentacılık ile otobüs işletmeciliği gibi faaliyetlerin birbirinden ayrılmamış olması tam olarak acenta sayısının ne olduğu hakkında bilgi edinmemizi kısıtladı.diğer yandan bazı çalışmalardan biliyoruz ki, 1968 yılına gelindiğinde türkiye seyahat acentası pazarında 281 tane acenta faaliyet yürütmekteydi. ancak 5705 sayılı talimatta, acentalarla otobüs işletmeleri arasında ciddi bir ayrım yapılmadığı gibi acenta türlerinde de bir sınıflamaya gidilmemişti. sektörde düzensizlikler yaratan bu sorunun çözülmesi için 22 nisan 1968 tarihinde 6068 sayılı turizm endüstrisi teşvik yasasının 34.maddesine dayanılarak otobüs işletmelerine ruhsat verilmeyeceği karara bağlandı. böylece 281 acentadan 155'inin ruhsatı iptal edildi ve acentaların sayısı 126'ya düştü.1970'li yıllara gelindiğinde, bakanlıktan ruhsatname alan acentaların sayısı 179'a yükselirken, acentaların yüzde 65'i marmara, yüzde 15'i ege, yüzde 18'i ıç ve güney anadolu bölgelerinde bulunuyordu. öte yandan, turizm ve tanıtma bakanlığı'nın 1618 sayılı yasa yürürlüğe girmeden önce eski yasa gereğince ruhsatname verdiği acenta sayısına ilişkin kesin bir veri olmamasına karşın, 1618 sayılı yasanın ardından verilen belge numaralarının 701'den başlatılmış olması bize daha önce 700 kadar ruhsatnamenin verilmiş olabileceği önyargısına taşıdı.1970 yılında dünya genelinde seyahat eden turist sayısı, 1960 yılına göre, 1.5 kat artarak 165 milyona ulaşırken türkiye'ye gelen turist sayısı 7.5 kat yükselerek 724 bine ulaştı. aynı dönem içinde dünya turizm gelirleri 2 kat artarak 17 milyar dolara ulaşırken türkiye'nin turizm gelirleri 7.5 kat dolayında gelişme kaydederek 51 milyon dolar oldu.aynı dönemler içinde yunanistan, ıtalya, ıspanya ve diğer avrupa ülkelerine gelen turist sayısı ise ortalama 1-1.5 kat artış gösterdi. turizm gelirlerindeki artışlar da yaklaşık olarak aynı düzeydeydi.1970'li yıllarda dünya karşısında bu durumda olan türkiye'nin turizm ışletme belgeli 292 tesisi bulunurken bu tesislerde toplam 25 dolayında yatak vardı. bu artışla türkiye tesis sayısını 4.8 kat yatak sayısını da 3.1 kat artırdı. 1964 yılında yapılan bir çalışmaya göre de türkiye 100 binin üzerinde yatak kapasitesine sahiptir. aynı dönemde ıtalya, ıspanya 400 bin, yunanistan 1 milyon ve almanya 600 bin yatak kapasitesine sahiptir. yine 1960'lı yılların ortasında hazırlanan bir rapora göre türkiye çapında seyahat eden 1 milyon yerli turist ortalama 6-7 gün kalma süresi ve 40 tl'lik harcaması ile ülkemize 280 milyon tl'lik bir pazar sunmaktadır.sonuç olarak türkiye küreselleşen dünyada turizm konusunda aşikar bir gelişme geçirmişken hala gerekli ekonomik katkıyı sağlayamamaktadır. bunun yanında kültürel etkileşim bağlamında düşündüğümüzde de türkiye’de genelde türk kültürünün paraya çevrilmek istendiğini ve türk insanların da kültür turizmine pek de katkıda bulunmadığını söyleyebiliriz. bu bağlamda düşündüğümüzde türkiye de hala batılı anlamda bir turizm kültürünün oluşmadığını ve türkiye’nin turizme sadece ekonomik gelir amaçlı baktığını da söyleyebiliriz. türkiye’nin bugünkü politikaları da bunu göstermektedir.kaynakçakozak,n.,kozak,m.a., kozak,m. (2000) genel turizm,eda matbaası,ankara.özgüç, nazmiye (1998) turizm coğrafyası özellikler bölgeler, çantay kitabevi, istanbul.sezgin, orhan mesut (1995) genel turizm,.tutibay yayınları, ankara.tunç,a,saç,f. (1998) genel turizm, detay yayıncılık, ankara.